Finanse dla niefinansistów: EBITDA, Quick Ratio i inne pojęcia które warto znać
Zakładasz firmę albo prowadzisz ją od lat. Podczas rozmowy z bankiem lub inwestorem słyszysz „EBITDA", „Quick Ratio" i „wskaźnik zadłużenia". Nie musisz być księgowym, żeby rozumieć co to znaczy. Ten artykuł tłumaczy najważniejsze pojęcia finansowe po ludzku.
Trzy dokumenty, które opisują kondycję każdej firmy
Zanim przejdziemy do wskaźników, warto wiedzieć skąd one pochodzą. Każda firma sporządza trzy podstawowe dokumenty finansowe:
- Bilans — zdjęcie majątku i zobowiązań firmy w konkretnym dniu. Po lewej stronie aktywa (co firma ma), po prawej pasywa (skąd to pochodzi, czyli kapitał własny lub długi).
- Rachunek zysków i strat (RZiS) — film z całego roku. Pokazuje ile firma zarobiła i ile wydała. Różnica to zysk lub strata.
- Rachunek przepływów pieniężnych (cash flow) — ile gotówki wpłynęło i wypłynęło z firmy. Można mieć zysk na papierze i nie mieć czym zapłacić dostawcom.
Ważne: zysk i gotówka to nie to samo. Firma może przez rok wykazywać zysk, a na koniec mieć pusty rachunek, bo przychody są na fakturach z 90-dniowym terminem płatności, a koszty trzeba płacić na bieżąco.
Przychód, dochód, zysk — co oznacza?
Te trzy słowa są często mylone, nawet przez doświadczonych przedsiębiorców.
- Przychód — suma wystawionych faktur. Ile firma sprzedała. Bez żadnych odliczeń.
- Koszt uzyskania przychodu — wszystko co wydałeś żeby ten przychód osiągnąć: surowce, wynagrodzenia, wynajem, usługi.
- Dochód (zysk brutto) — przychód minus koszty. To co zostaje przed podatkiem.
- Zysk netto — po zapłaceniu podatku dochodowego (PIT lub CIT).
Przykład: firma wystawiła faktury za 2 mln zł. Koszty wyniosły 1,7 mln zł. Dochód to 300 tys. zł. Po CIT 19% zysk netto wynosi ok. 243 tys. zł.
EBITDA — dlaczego wszyscy o tym mówią?
EBITDA to skrót od angielskiego Earnings Before Interest, Taxes, Depreciation and Amortization, czyli zysk przed odsetkami, podatkami, deprecjacją i amortyzacją.
W praktyce: EBITDA pokazuje ile gotówki generuje sama działalność firmy, niezależnie od tego jak jest finansowana i jak szybko amortyzuje swój majątek.
Jak liczyć EBITDA:
Zysk netto
+ podatek dochodowy
+ odsetki od kredytów i pożyczek
+ amortyzacja
= EBITDA
Po co to komu? EBITDA pozwala porównać dwie firmy z tej samej branży, które mają różną strukturę finansowania (jedna ma dużo kredytów, inna nie) albo różną politykę amortyzacji. Banki i fundusze często określają maksymalne zadłużenie jako wielokrotność EBITDA, np. „nie pożyczymy więcej niż 3x EBITDA".
Co to jest amortyzacja?
Kupiłeś maszynę za 200 tys. zł. Nie wpisujesz tego całego kosztu w jednym roku. Rozkładasz na np. 5 lat po 40 tys. zł rocznie. To jest właśnie amortyzacja. Jest to koszt księgowy, który nie wiąże się z faktycznym wypływem gotówki w danym roku.
Wskaźniki płynności — czy firma jest wypłacalna?
Płynność to zdolność do terminowego regulowania zobowiązań. Trzy główne wskaźniki mierzą to z różną dokładnością.
Current Ratio (wskaźnik bieżący)
CR = aktywa obrotowe / zobowiązania krótkoterminowe
Aktywa obrotowe to gotówka, należności (faktury do odebrania) i zapasy. Zobowiązania krótkoterminowe to długi do spłaty w ciągu roku.
CR powyżej 1,5 — dobra płynność | CR 1–1,5 — akceptowalna | CR poniżej 1 — firma może mieć problem ze spłatą bieżących zobowiązań
Quick Ratio (wskaźnik szybki)
QR = (aktywa obrotowe – zapasy) / zobowiązania krótkoterminowe
Bardziej konserwatywny niż CR, wyklucza zapasy, bo ich sprzedaż może zająć tygodnie. Szczególnie ważny w produkcji i handlu, gdzie magazyn może być duży, ale trudno upłynnialny.
QR powyżej 1 — firma może spłacić zobowiązania bez sprzedaży zapasów | QR poniżej 1 — sygnał do monitorowania
Cash Ratio (wskaźnik gotówkowy)
Cash Ratio = (gotówka + depozyty krótkoterminowe) / zobowiązania krótkoterminowe
Najbardziej rygorystyczny. Mówi ile firmy może spłacić natychmiast, bez czekania na ściągnięcie należności ani sprzedaż towarów. W normalnych warunkach Cash Ratio 0,1–0,2 jest wystarczający. Nie ma sensu trzymać połowy pasywów w gotówce.
Wskaźniki zadłużenia — ile firma jest winna?
Debt/EBITDA
Dług finansowy netto / EBITDA. Mówi ile lat firma musiałaby pracować (przy obecnej EBITDA) żeby spłacić wszystkie długi. Banki zazwyczaj akceptują poziom do 3–4x. Powyżej 5x firma jest mocno zadłużona.
Wskaźnik ogólnego zadłużenia
Zobowiązania ogółem / aktywa ogółem. Pokazuje jaki procent majątku firmy jest finansowany długiem. Wartość 0,5 oznacza że połowa majątku to cudze pieniądze. Powyżej 0,7 firma jest wysoko lewarowana.
DSCR (Debt Service Coverage Ratio)
EBITDA / (spłata rat + odsetki). Jeden z kluczowych wskaźników dla banków przy ocenie kredytowej. DSCR powyżej 1,2 oznacza że firma generuje wystarczająco dużo środków żeby obsłużyć dług z 20% zapasem bezpieczeństwa.
Wskaźniki rentowności — czy firma zarabia?
Marża brutto i marża EBITDA
Marża brutto = (przychód – koszt wytworzenia) / przychód × 100%. Mówi ile zostaje z każdej złotówki sprzedaży po pokryciu bezpośrednich kosztów produkcji lub usługi.
Marża EBITDA = EBITDA / przychód × 100%. Dla usług B2B typowe wartości to 15–30%. W handlu bywa 5–10%.
ROE i ROA
ROE (Return on Equity) = zysk netto / kapitał własny × 100%. Ile zarobiła firma w stosunku do pieniędzy właścicieli. ROE 15–20% to przyzwoity wynik.
ROA (Return on Assets) = zysk netto / aktywa ogółem × 100%. Jak efektywnie firma wykorzystuje cały swój majątek do generowania zysku.
Kilka pojęć z bilansu, które warto znać
- Aktywa trwałe — nieruchomości, maszyny, wartości niematerialne (patenty, znaki towarowe). Nie zamienisz ich na gotówkę z dnia na dzień.
- Aktywa obrotowe — gotówka, należności (wystawione faktury nieprzeterminowane), zapasy. Rotują w ciągu roku operacyjnego.
- Kapitał własny — co zostałoby właścicielom gdyby firma spłaciła wszystkie długi i sprzedała cały majątek.
- Zobowiązania krótkoterminowe — długi do spłacenia w ciągu 12 miesięcy: faktury od dostawców, raty kredytów, podatki.
- Zobowiązania długoterminowe — kredyty i pożyczki ze spłatą powyżej roku.
- Kapitał obrotowy netto — aktywa obrotowe minus zobowiązania krótkoterminowe. Jeśli jest ujemny, firma finansuje długoterminowy majątek krótkoterminowym długiem. To sygnał ryzyka.
Dlaczego firma z zyskiem może nie dostać kredytu?
Bank patrzy nie tylko na zysk, ale na kilka rzeczy jednocześnie:
- Płynność — czy firma ma czym spłacać raty na bieżąco?
- DSCR — czy zysk operacyjny pokrywa obsługę nowego długu?
- Zadłużenie — czy firma nie jest już zbyt obciążona?
- Historia kredytowa (BIK) — czy wcześniej spłacała zobowiązania terminowo?
- Zabezpieczenie — co firma może zaoferować w razie problemów?
Firma może mieć świetny zysk, ale jeśli już ma dużo kredytów, DSCR jest niski albo brakuje zabezpieczenia, bank odmówi. Wtedy warto rozważyć finansowanie pozabankowe, które ocenia projekt lub nieruchomość, a nie tylko historię finansową.
Praktyczna wskazówka: zanim pójdziesz do banku, policz swój Quick Ratio i Debt/EBITDA. Jeśli QR jest poniżej 1 lub Debt/EBITDA powyżej 4. Przygotuj się na odmowę i rozważ alternatywne finansowanie.
Najczęściej zadawane pytania
Potrzebujesz finansowania dla firmy? Wyjaśnimy wszystko w prostych słowach.
Porozmawiaj z ekspertem →