Dlaczego przedsiębiorcy tracą zaufanie do banków i wybierają alternatywne finansowanie?

Jeszcze 15 lat temu dla większości przedsiębiorców bank był jedynym możliwym źródłem finansowania. Dziś coraz więcej firm świadomie omija banki i sięga po faktoring, leasing, prywatne pożyczki lub finansowanie pod kontrakt. To nie jest przypadek ani desperacja. To racjonalna odpowiedź na to, jak banki traktują małych i średnich przedsiębiorców.

Scoring zamiast rozmowy

Kiedyś o kredycie dla firmy decydował dyrektor oddziału, który znał lokalny rynek, rozmawiał z przedsiębiorcą i oceniał projekt przez pryzmat własnego doświadczenia. Dziś decyzję podejmuje algorytm.

Systemy scoringowe są zaprojektowane pod masową obsługę detaliczną. Działają świetnie przy kredytach gotówkowych dla konsumentów. W przypadku firm, których sytuacja jest zawsze trochę niestandardowa, często zawodzą. Krótka historia działalności, specyficzna branża, duże wahania przychodów, jeden zaległy ZUS z poprzedniego roku, negatywny wpis w BIK dotyczący prywatnej karty kredytowej wspólnika. Algorytm odrzuca. Bez wyjaśnienia, bez możliwości rozmowy.

Czas, którego przedsiębiorcy nie mają

Złożenie kompletnego wniosku kredytowego dla firmy to projekt na kilka tygodni. Biznesplan, prognozy finansowe, operaty szacunkowe, aktualne zaświadczenia z ZUS i US, wyciągi bankowe, umowy z kontrahentami, dokumenty wspólników. Potem bank przetwarza wniosek 2–4 miesiące, po drodze dosyłając kolejne pytania i żądania uzupełnień.

Tymczasem:

• aukcja nieruchomości jest za 10 dni,
• kontrahent daje rabat 8% za płatność w ciągu tygodnia,
• sezon zaczyna się za miesiąc i trzeba już finansować zapasy,
• podwykonawca żąda zaliczki przed wejściem na budowę.

Bank nie jest w stanie odpowiedzieć na żadną z tych potrzeb. Alternatywne finansowanie, które decyzję podejmuje w 5–10 dni roboczych, może.

Zaostrzone wymagania po kryzysach

Po każdym kryzysie finansowym banki podnoszą poprzeczkę. Po 2008 roku, po pandemii, po podwyżkach stóp procentowych w 2022. Regulacje ostrożnościowe, wymogi kapitałowe, wytyczne KNF sprawiają, że banki są coraz mniej skłonne do kredytowania projektów z jakimkolwiek ryzykiem.

Paradoks polega na tym, że właśnie w momentach trudności rynkowych, gdy firmy najbardziej potrzebują finansowania, banki najbardziej zaciskają kryteria. Skutek: przedsiębiorcy, którzy przez lata korzystali z kredytów obrotowych, nagle dostają odmowy lub drastycznie obniżone limity. I szukają alternatywy.

Brak dopasowania produktów do realiów firmy

Standardowe produkty bankowe były projektowane z myślą o dużych, ustabilizowanych korporacjach lub pracownikach etatowych. Dla MŚP pasują źle.

• Równe raty miesięczne nie pasują do sezonowej firmy budowlanej, która zarabia od kwietnia do listopada i ma pusty styczeń.
• Kredyt inwestycyjny na zakup maszyny wymaga 2–3 lat historii i minimalnego poziomu przychodów, który wyklucza firmy w fazie wzrostu.
• Linia kredytowa jest corocznie odnawiana pod warunkiem zachowania odpowiednich wskaźników finansowych. Jedno gorsze półrocze i limit jest cofany dokładnie wtedy, gdy firma go potrzebuje.
• Zabezpieczenia muszą spełniać bankowe kryteria: hipoteka tylko na nieruchomości z wpisem do KW, bez obciążeń, w określonych miastach i o określonym LTV.

Alternatywni pożyczkodawcy projektują produkty inaczej: spłata po zbiorach, bullet payment na końcu projektu, finansowanie pod jedną fakturę, pożyczka pod ziemię rolną.

Wzrost świadomości i normalizacja alternatyw

Jeszcze dekadę temu korzystanie z finansowania poza bankiem było trochę wstydliwe. Kojarzyło się z lombardem i lichwą. Dziś faktoring jest standardowym narzędziem zarządzania płynnością. Leasing alternatywny dla firm z krótką historią jest tak samo legalny i transparentny jak leasing bankowy. Private debt to narzędzie używane przez fundusze nieruchomościowe na całym świecie.

Edukacja finansowa, dostępność informacji i rosnąca liczba firm, które publicznie mówią o korzystaniu z alternatywnego finansowania, sprawiają, że tabu znika. Przedsiębiorcy rozmawiają ze sobą: "bank odmówił, poszedłem do firmy X, dostałem w dwa tygodnie, projekt działa".

Niskie stopy = mniejsza różnica w koszcie

Przez lata głównym argumentem za kredytem bankowym było oprocentowanie. Przy WIBOR-ze na poziomie 1–2% kredyt obrotowy kosztował 3–4% rocznie. Faktoring czy pożyczka prywatna przy 12–15% rocznie wyglądały bardzo drogo w porównaniu.

Po podwyżkach stóp procentowych kredyt bankowy podrożał do 8–11% rocznie. Różnica w koszcie między bankiem a alternatywą zmalała. A jeśli uwzględnić czas, dokumentację i pewność uzyskania finansowania, rachunek dla wielu firm wychodzi na korzyść alternatywy.

Co to oznacza dla przedsiębiorców?

Nie ma jednego właściwego źródła finansowania. Dobry CFO lub świadomy przedsiębiorca wie, że różne potrzeby wymagają różnych narzędzi:

• Faktoring — gdy masz niezapłacone faktury i potrzebujesz gotówki dziś.
• Leasing — gdy kupujesz maszynę lub pojazd i chcesz zachować gotówkę.
• Pożyczka pod hipotekę — gdy masz nieruchomość i potrzebujesz kapitału na projekt lub oddłużenie.
• Finansowanie pod kontrakt — gdy wygrałeś przetarg i musisz go sfinansować.
• Kredyt bankowy — gdy masz czas, zdolność i potrzebujesz dużej kwoty na długo.

Firmy, które traktują bank jako jedyne możliwe źródło finansowania, są uzależnione od jednej decyzji jednej instytucji. Firmy, które znają cały ekosystem finansowy, mają realną elastyczność i siłę negocjacyjną.

Podsumowanie

Spadek zaufania do banków wśród przedsiębiorców nie wynika z irracjonalnych emocji. Wynika z konkretnych doświadczeń: odmów opartych na algorytmach, miesięcy oczekiwania, sztywnych produktów niedopasowanych do realiów firmy i zaostrzonej polityki ryzyka.

Alternatywne finansowanie nie jest "gorsze" od bankowego. Jest inne. Droższe w wielu przypadkach, ale szybsze, dostępniejsze i elastyczniejsze. Dla coraz większej liczby polskich przedsiębiorców to nie plan awaryjny, lecz świadomy wybór.

Najczęściej zadawane pytania